7 lipca 2018

Lwie serce, serdecznik pospolity

Serdeczniki wyrosłe w miejscu zacienionym przy ścieżce w Moim Lesie nie były tak wysokie i dorodne jak spotkane parę dni później w Ogrodzie Botanicznym. Zwróciły jednak moją uwagę swym regularnym pokrojem - piętrami drobnych, białych wówczas kwiatków i naprzemianległymi, efektownie wycinanymi liśćmi. Wówczas zastanawiałam się (nie wiedząc co to za roślina) czy jest jakąś miętą, czy może pokrzywą? Szybko porzuciłam ten trop - liście ani nie parzyły, ani nie pachniały miętowo, za to tworzyły miły dla oka, symetryczny układ.
Nieczęsto zdarza mi się możliwość zaprezentowania rośliny spotkanej zarówno na stanowisku naturalnym, jak i "uprawnym", ale - oto ona :-)

serdecznik pospolity Leonurus cardiaca
9 czerwca
serdecznik pospolity Leonurus cardiaca kwiaty
9 czerwca

Rosnąc w cieniu czeremchy zwyczajnej, dziko rosnące serdeczniki osiągnęły 50-70 cm wysokości. Teraz może są większe, ale tego już się chyba nie dowiem...

serdecznik pospolity Leonurus cardiaca pokrój
9 czerwca
serdecznik pospolity Leonurus cardiaca
9 czerwca
serdecznik pospolity Leonurus cardiaca
9 czerwca

A to znacznie dorodniejsze rośliny z Ogrodu Botanicznego posadzone w miejscu nasłonecznionym. Miały do 1,5 m wysokości.

serdecznik pospolity Leonurus cardiaca pokrój
15 czerwca
serdecznik pospolity Leonurus cardiaca
15 czerwca
serdecznik pospolity Leonurus cardiaca
15 czerwca
serdecznik pospolity Leonurus cardiaca
15 czerwca
serdecznik pospolity Leonurus cardiaca
15 czerwca

Tu silnie owłosione kwiaty pstryknięte dawno temu kompaktem:

serdecznik pospolity Leonurus cardiaca
24 czerwca

I znów serdeczniki z Botanika:

9 lipca
Te rośliny (na zdjęciach poniżej) rosną na sąsiedniej rabacie. Wyglądają nieco inaczej - mają grubsze pędy i są niższe, jednak wydaje mi się, że to także serdeczniki (ale czy pospolite? W Wikipedii nie znalazłam informacji ile gatunków liczy sobie rodzaj serdecznik.
Może za jakiś czas uda mi się ustalić nazwę gatunkową tych roślin - znajdę tabliczkę lub zapytam właściwą osobę.

serdecznik pospolity Leonurus cardiaca
4 lipca
serdecznik pospolity Leonurus cardiaca
4 lipca

Poniżej fragment długiego (wysokiego) pędu z owocostanami. Sfotografowałam go w ubiegłym roku sądząc, że jest to może jakiś gatunek żeleźniaka :-)

serdecznik pospolity Leonurus cardiaca
14 sierpnia


------------------------------------------



Serdecznik pospolity (Leonurus cardiaca L.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny jasnotowatych. Nazwy ludowe: gęsia stopa, lisi ogon, lwie serce.
Swoją łacińską nazwę – Leonurus – lwi ogon (leon - lew i eura - ogon) serdecznik zawdzięcza kształtowi liści. Cardiaca oznacza serce. 

Rodzimy obszar występowania obejmował niemal całą Europę oraz Turcję. Obecnie rozprzestrzenił się i jest pospolity w całej Ameryce Północnej i Europie, a występuje także miejscowo w Ameryce Południowej i Australii.
W Polsce jest częsty na niżu, rzadki w górach. Dawniej był w Polsce uprawiany jako roślina lecznicza, obecnie występuje tylko jako zdziczały (relikt dawnych upraw)
Status gatunku we florze Polski: najprawdopodobniej kenofit, być może archeofit.
Bylina, hemikryptofit.


Pokrój - roślina osiągająca wysokość 30-150 cm. Z kłącza wyrasta kilka łodyg. Cała roślina jest dość silnie owłosiona i wydziela słaby, nieprzyjemny zapach.

Łodyga - owłosiona, podłużnie prążkowana, czterokanciasta o szerokości ok. 1 cm, pusta.

Liście - dolne liście są jajowato-koliste, dłoniasto-sieczne, 3- do 5-klapowe (rzadko 7-klapowe), o klapach nieregularnie ząbkowanych. Górne liście są całkowicie lub niewyraźnie trójdzielne, lancetowate o brzegu piłkowanym i nasadzie klinowatej. Wierzch liści zielony, słabo owłosiony, dolna powierzchnia jest jasnozielona, gęsto owłosiona z wyraźnym unerwieniem dłoniastym i siateczkowatym.

Kwiaty - pojedyncze, drobne kwiaty wyrastają w nibyokółkach w kątach wąskich przysadek, zarówno na głównym pędzie, jak i na rozgałęzieniach. Kwiaty grzbieciste; warga górna 2-łatkowa, różowa i na brzegach silnie owłosiona; warga dolna z 3 całobrzegimi łatkami, purpurowo-biała z żółtym odcieniem, czerwono cętkowana. Korona ma długość do 12 mm, jej rurka jest rozszerzona i posiada w gardzieli pierścień włosków. Kielich 5-działkowy i 5-nerwowy, znacznie krótszy od korony. Jego jajowato-trójkątne działki są szydlasto zakończone. Pręciki znacznie dłuższe od korony. W każdym kwiatku cztery wyrastające w jednym rzędzie dwusilne pręciki dłuższe od rurki korony.
Kwiaty słabo przedprątne, kwitną od czerwca do sierpnia, zapylane są głównie przez trzmiele.

Owoc - rozłupnia zawierająca 3 graniaste rozłupki


Roślina miododajna
Wydajność miodowa serdecznika pospolitego jest znaczna i wynosi 300-400 kg/ha. Wydajność pyłkowa to około 45 kg z hektara.

Rozmnażanie i uprawa
Rozmnaża się przez nasiona rozsiewane przez zwierzęta (zoochoria). Wsiane wiosną kiełkują po 20-40 dniach.
Nasiona wysiewa się w zimie lub na wiosnę, jednak niewiele z nich wykiełkuje jeszcze w tym samym roku. Najlepsze kiełkowanie i wzrost można zaobserwować po dwóch latach od wysiania. Wysiewać należy w rządkach, a późniejsza pielęgnacja uprawy ograniczona jest do spulchniania ziemi między rzędami.

Siedlisko
Roślina ruderalna, związana zwłaszcza z osiedlami wiejskimi. Rośnie przy drogach, płotach, na śmietniskach, w zaniedbanych parkach, rzadko na brzegach lasów. Ustępuje wraz z intensyfikacją użytkowania przestrzeni w obrębie terenów zabudowanych.

Stanowisko
Najlepiej rośnie na terenach suchych, dobrze nasłonecznionych oraz glebach bogatych w wapń. Bardzo lubi wysokie temperatury – im jest goręcej, tym lepiej nektaruje.

Zmienność
Serdecznik pospolity występuje w dwóch podgatunkach:
* Leonurus cardiaca L. subsp. cardiaca – podgatunek słabo owłosiony zgiętymi włoskami dług. 0,5 mm, lub prawie nagi, o kielichu kwiatowym długości 3,5-5 mm. Częściej występuje na zachodzie kraju.
* Leonurus cardiaca L. subsp. villosus (Desf. ex. Spreng.) Hyl. – podgatunek silnie owłosiony gęstymi, białymi i odstającymi włosami długości 1-2 mm, o kielichu długości 4,5-8 mm.

Korelacje międzygatunkowe
Na serdeczniku pospolitym pasożytują niektóre gatunki grzybów: Neoerysiphe galeopsidis wywołujący mączniaka prawdziwego i Ramularia lamii powodujący plamistość liści

Serdecznik pospolity - roślina lecznicza
    Historia wykorzystania
    Jako roślina lecznicza serdecznik pospolity znany był już w starożytnej medycynie chińskiej. W Europie Środkowej i Zachodniej był powszechnie w tym celu wykorzystywany od średniowiecza i często uprawiany.
    Surowiec zielarski
    Ziele serdecznika (Leonuri cardiacae herba) – całe lub rozdrobnione, wysuszone kwitnące części nadziemne. Związki czynne mają działanie podobne do kozłka lekarskiego, ale słabsze.
    Działanie
    Uspokajające i regulujące pracę serca, ściągające, przeciwskurczowe, obniżające ciśnienie krwi, słabo moczopędne i wiatropędne. Wewnętrznie alkoholowy wyciąg stosowany jest przy dolegliwościach ze strony układu pokarmowego; bólach brzucha (zmniejsza skurcze jelit), wzdęciach, zaparciach, biegunkach. Używany jest przez kobiety w okresie przekwitania, przy nadmiernej pobudliwości nerwowej, bezsenności, lęku, histerii, skłonności do płaczu, a także przy dusznościach, bólach i zawrotach głowy, bolesnym miesiączkowaniu i nadciśnieniu. Zewnętrznie może być używany do przemywania ran i oparzeń.
    Zbiór i suszenie
    Zbiera się pod koniec kwitnienia rośliny pędy boczne i szczytowe o długości ok. 25 cm. Suszy w przewiewnym i zacienionym miejscu (temperatura nie może przekroczyć 35 °C). Po wysuszeniu odrzuca się grubsze kawałki łodygi.
     
Inne zastosowania:
Dawniej używany był przez kobiety karmiące do wzmożenia laktacji.
Czasami był dawniej używany do otrzymywania ciemnooliwkowego barwnika do tkanin


źródło 1, źródło 2, źródło 3, źródło 4,


u25.23.

8 komentarzy:

  1. Piękność. Trochę taka roślina z delikatnością i zarazem surowością natury. Jakoś taj ją widzę i bardzo mi się podoba. Wspaniałe fotografie. Ty widzisz piękno roślin na całego. Widzisz więcej niż przeciętny obserwator. Czuć Twoja miłość do roślin, pięknie ją przekładasz na słowa i jeszcze piękniej na zdjęcia. Moje skromne zdanie. Uściski, niech Twój weekend będzie bardzo fajny. :)))

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Bardzo dziękuję, Agnieszko :-) Tobie również życzę udanego (wspaniałego!) weekendu - jest piękna pogoda, więc warto ten czas spędzić na łące czy w lesie.
      Co do roślin - zdaję sobie sprawę, że nie każda byłaby ozdobą ogrodu, wiele z nich jest "nieciekawych", ale często tylko... na pierwszy rzut oka. A ja przekonałam się już dawno, że warto spojrzeć i drugi raz, i trzeci, a wtedy... :-)

      Usuń
  2. Czasem wiatr przynosi z pobliskiej łąki nasionka serdecznika i do nas ale go usuwam z ogrodu jak wiele rozsiewających się dzikich roślinek. Inaczej nie udałoby mi się zapanować nad rabatami. W środowisku naturalnym wygląda uroczo.
    Cieplutko pozdrawiam :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. No pewnie - ogród wymaga selekcji roślin :-) Pozdrawiam

      Usuń
  3. Zawsze mnie dziwi, że obecnie tak małe znaczenie przykładamy się do właściwości leczniczych roślin. Chociażby tego niezwykłego serdecznika. Żyjemy w biegu i chcemy ekspresowych efektów. Smutne to.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Tak, żyjemy w pośpiechu i (często) z daleka od natury. Nie znamy jej, ale niektórym jest to na rękę. Po zioła czy leki ziołowe chodzimy do apteki (jakby one stamtąd... pochodziły), a reklamy farmaceutyczne niemal utrzymują nas w takim przeświadczeniu ;-D

      Usuń

Pole komentarza wypełnij treścią lub pozostaw puste :-)