Ogródek chwastów


Życie nie znosi próżni :-)  Ogródek chwastów (9 sierpnia)


Jeden spis chwastów pochodzi z Wikipedii i chcę mieć go pod ręką, zwłaszcza, że prawie wszystkie pozycje zaopatrzone są w linki do stosownych stron internetowych. Dotąd nawet nie przypuszczałam, że istnieje spis chwastów :-). Drugi spis pochodzi ze strony Notatnik rolnika i dotyczy chwastów pól uprawnych. Oba spisy pokrywają się częściowo. (Uwaga! Dołączyłam jeszcze trzeci spis - gatunki roślin inwazyjnych).
Niektóre z nich są chwastami segetalnymi. Mając cykl życiowy zbliżony do roślin uprawnych, wśród których żyją, zostały niemal całkowicie wytępione. Rośliny te stają się u nas tak rzadkie, że grozi im całkowite wyginięcie. Przyczyną tego jest udoskonalenie metod zwalczania chwastów w rolnictwie i powszechne ich stosowanie. Dotyczy to tych gatunków chwastów, które są tak wyspecjalizowane, że występują wyłącznie na polach uprawnych.
Niektóre ich gatunki, jak np. niektóre chwasty lnu wyginęły już zupełnie w Polsce, inne, jak np. kąkol polny, miłek letni są tak rzadkie, że znajdują się na granicy wyginięcia.
By zapobiec ich wyginięciu zakłada się specjalne ogródki chwastów.
No właśnie! Już w ubiegłym roku wymyśliłam coś takiego, by na dużych trawnikach wydzielić strefy ochronne dla natury, które nie podlegałaby koszeniu, ani innym zabiegom "pielęgnacyjnym". Takie ogródki są także w moim interesie - mogłabym fotografować piękne rośliny w miarę naturalnym środowisku. Przecież taki ogródek nie zagrażałby trawnikowi, na którym dokonuje się regularnego koszenia. Tam gdzie koszenia są regularnie wykonywane, te niepożądane (wg ogrodników i rolników) rośliny nie mają wielkich szans, by wydać owoce. A zobaczycie, kiedyś będziecie je odtwarzać, siać i pielęgnować dziwiąc się krótkowzroczności i braku wrażliwości estetycznej swoich przodków... Trzeba też pamiętać, że wiele z owych chwastów jest ziołami. Tak, tak, one rosną na łąkach i nieużytkach. Kupujemy je tylko w aptece i sklepach zielarskich.
Jeden taki ogródek chwastów już posiadam - na Przypłociu (to kawałek ziemi o długości ok. 170 kroków i szerokości 1-2 kroków). Jeszcze zimą odnalazłam i poprosiłam właścicielkę pewnej posesji, by nie kosiła "zielska" przed swoim płotem w czasie wiosny i lata, a najlepiej wcale. Być może zauważyła mnie jak od ubiegłej wiosny kręcę się w pobliżu z aparatem w dłoniach i chętnie przystała.
A czego tam nie ma! Może w przyszłym roku zajmę się sprawą Przypłocia bardziej statystycznie? Np. ile różnego rodzaju gatunków roślin znajdę pomiędzy poszczególnymi słupkami ogrodzenia? Może do tego czasu poznam więcej roślin i będę nawet w stanie podać spis roślin w każdej "strefie" i wykazać, że nawet na tak wąskim i niewielkim skrawku ziemi, rośliny grupują się w skupiska wraz z innymi, a gdzie indziej dominują zupełnie inne.
Samoistne ogródki chwastów, ku mojej uciesze, powstają na wielkich niekoszonych trawnikach wzdłuż jezdni. Dziękuję wszelkim odpowiedzialnym za ich stan "władzom", że nie marnują pieniędzy i wysiłku na ich unicestwienie. Niech rosną. Są przecież tak pasCudnie zachwaszczone!


Naturalny "ogródek chwastów"    (20 września)


Spis pierwszy zaczyna się od litery B, bo widocznie nie ma chwastów na A, a także na litery E i Ź.
A więc oto lista gatunków chwastów od B do Ż. Z kolei w spisie chwastów rolnych (poniżej pierwszego) znajdują się aż dwa chwasty na literę A  :-).
Nazwy na jasnoniebieskim tle oznaczają, że ich fotografie i opisy można znaleźć na tym blogu (szukaj w etykietach "Pstryk! I jest" lub na samym dole strony "Wszystkie etykiety"). Niestety, niektóre rośliny, mimo, że zostały w blogu opisane, nie zostały tu jeszcze odznaczone z powodu nieustalenia konkretnego gatunku (np. jest kilka gatunków nawłoci, przymiotna itd.), ale do czasu  :-) .
Myślę, że dobrym pomysłem będzie umieszczanie tu małych zdjęć (po kliknięciu w nie można zobaczyć je w pełnym rozmiarze) konkretnych roślin pod ich nazwą. Może w ten sposób powstanie ilustrowany spis chwastów? O, dla przykładu, wszystkie chwasty na litery I i Ś już zostały przeze mnie zilustrowane  :-D . Kolejne literki "załatwię" w swoim czasie, na tyle, na ile będzie to możliwe.
Oczywiście, w moim blogu opisuję i przedstawiam na zdjęciach także inne rośliny niebędące chwastami.


 


Spis nr 1

Chwasty (spis wg Wikipedii)

B







 




   

C



  

 


     




    D




     

    F






    G



     



    I



    J


     




    K



     

     




     


    L






     

    Ł


     



    M




     


      
      
      


     

    N










     



    O



     


     

    P




     




     



     

     

     


     


     





    • przytulia trójdrożna (Galium tricorne)
    • przytulia wielkoowocowa (Galium valantia)
    • psianka czarna (Solanum nigrum)
      

    R

    • rdest gruczołowaty (Polygonum tomentosum)
    • rdest kolankowaty (Polygonum nodosum)
    • rdest mniejszy (Polygonum minus)
    • rdest ostrogorzki (Polygonum hydropiper)
    • rdest plamisty (Polygonum persicaria)


     

     

     

    S




      











    Ś






     

      T


      • tobołki czosnkowe (Thlaspi aliacetum)
      • tobołki polne (Thlaspi arvense)




       

      U

      W


       




       
      • włośnica sina (Setaria pumila)
        



      • wyczyniec polny (Alopecurus mysoruides)
      • wyka brudnożółta (Vicia grandiflora)
      • wyka czteronasienna (Vicia tetrasperma)
      • wyka drobnokwiatowa (Vicia hirsuta)

      • wyka kosmata, wyka ozima (Vicia villosa)
      • wyka pannońska (Vicia pannonica)
      • wyka pstra (Vicia dasycarpa)
      • wyka ptasia (Vicia cracca)



      Z

      Ż


       





      Naturalny ogródek chwastów



       Spis nr 2

      Chwasty rolnicze (spis wg Notatnika rolnika)


      A
       B
       C
       D
       F
       G

       

       I
       J
       K


       L
       Ł
       M
       N
       O
       P
        

       R
       

       S
       Ś
       T
       U
       W
      Z
      Ż

      Chwasty w znaczeniu rolniczym - każda roślina obca w łanie, która nie została celowo tam wysiana i nie jest przedmiotem upraw na danym polu.

      Podział chwastów w zależności od miejsca występowania:
      • chwasty segetalne - występują na gruntach ornych, mimo że człowiek je zwalcza i wpływają ujemnie na wysokość oraz jakość plonu
      • chwasty ruderalne - występują na terenach nieużytkowanych rolniczo np. przy drogach, koło budynków i płotów, na nasypach kolejowych
      • chwasty łąk i pastwisk

      Szkodliwość gospodarcza chwastów:
      • konkurencja o miejsce i o światło
      • zużycie wody i składników pokarmowych
      • wzrost kosztów produkcji
      • obniżenie wartości produktów rolnych
      • chwasty toksyczne dla ludzi i zwierząt (np. szalej jadowity, starzec jakubek, szczwój plamisty, blekot pospolity, skrzypy, psianka czarna)
      • współdziałanie i rozprzestrzenianie się chorób i szkodników
      Źródła zachwaszczenia:
      • gleba (od 10 do 60 tys. szt /1 m2)
      • nieoczyszczony materiał siewny
      • niewłaściwy płodozmian czy zmianowanie
      • powierzchnie nieuprawiane
      • obornik i komposty

      Właściwości biologiczne chwastów:
      1. Zdolności adaptacyjne
      2. Płodność chwastów:
      - chwasty wydające poniżej 500 nasion (np. przytulia czepna, nawrot polny, kąkol polny, chaber bławatek)
      - chwasty wydające 500-1000 nasion (np. rdesty, gorczyca polna, chwastnica jednostronna)
      - chwasty wydające 1000-5000 nasion (np. komosa, sporek polny, maki, żółtnica drobnokwiatowa)
      - chwasty wydające ponad 5000 nasion (np. przymiotno kanadyjskie, ostrożeń polny, mak polny)
      1. Sposoby rozprzestrzeniania się chwastów:
      - przez wiatr
      - przez wodę
      - przez zwierzęta
      - przez człowieka
      1. Kiełkowanie i wschody chwastów:
      - chwasty mające bardzo krótki okres kiełkowania (10-12 dni) oraz wysoką energię kiełkowania: np. szczaw polny, rdest ptasi
      - chwasty mające długi okres kiełkowania (3 miesiące i dłużej) oraz małą energię kiełkowania: np. komosa biała, iglica pospolita, fiołek polny
      - chwasty prędko kończące kiełkowanie (30 dni), a dające mały procent wschodów (20-30%): np. przymiotno kanadyjskie, marchew zwyczajna
      - chwasty mające długi okres spoczynku (10-12 miesięcy): np. wyka, rdest powojowy, przytulia czepna
      1. Głębokość zasięgu systemu korzeniowego:
      - chwasty korzeniące się płytko (do 10 cm): np. gwiazdnica pospolita
      - chwasty korzeniące się w warstwie ornej (do 30 cm): np. jasnoty, kurzyślad polny
      - chwasty wrastające w warstwę orna i podorną (30-50 cm): np. kąkol polny, rumian polny
      - chwasty wrastające ponad 50 cm: np. mniszek pospolity
      - chwasty zakorzeniające się bardzo głęboko (ponad 100 cm): np. ostrożeń polny, powój polny, skrzypy

      Przyczyny wzrostu zachwaszczenia pól i zmian w składzie gatunkowym:
      • wprowadzenie uproszczonych płodozmianów
      • uproszczenie technologii zbioru
      • intensywne nawożenie
      • stosowanie przez wiele lat tych samych herbicydów
      • wprowadzenie uproszczeń w uprawie roli
      • wprowadzenie form zbóż krótkosłomych

      Klasyfikacja chwastów według ich właściwości biologicznych:
      Chwasty samożywne
      Chwasty cudzożywne
      Rozmnażające się generatywnie:
      1. Monokarpiczne wydające dwa lub więcej pokoleń rocznie: np. gwiazdnica pospolita, żółtlica drobnokwiatowa
      2. Monokarpiczne wydające jedno pokolenie w roku:
      a) jednoroczne
      - jare wczesne (np. gorczyca polna, rdest ptasi, owies głuchy, poziewnik szorstki)
      - jare późne (np. komosa biała, szarłat szorstki)
      - zimujące (np. tobołki polne, chaber bławatek, przetaczniki, kąkol polny, mak polny)
      - ozime właściwe (np. miotła zbożowa, nawrot polny)
      b) dwuletnie (np. marchew zwyczajna, bniec biały, barszcz zwyczajny)
      3. Polikarpiczne - wieloletnie (np. wiechlina roczna, babka zwyczajna i lancetowata, mniszek pospolity, szczaw zwyczajny)
      Rozmnażające się generatywnie i wegetatywnie za pomocą:
      - pędów (np. perz właściwy, skrzyp polny)
      - cebulek (np. czosnek winnicowy, złoć polna)
      - korzeni (np. wilczomlecz, szczaw polny, powój polny, mecz polny, ostrożeń polny)
      Półpasożytnicze
      Pasożytnicze


      Najważniejsze chwasty występujące w zbożach:
      • Bratek polny
      • Chaber bławatek
      • Czerwiec roczny
      • Gorczyca polna
      • Gwiazdnica pospolita
      • Jasnota purpurowa
      • Jasnota różowawa
      • Komosa biała
      • Maruna bezwonna
      • Mlecz polny
      • Miotła zbożowa
      • Niezapominajka polna
      • Owies głuchy
      • Ostrożeń polny
      • Perz właściwy

      Najczęściej występujące gatunki chwastów w zbożach:
      Zboża ozime
      Zboża jare
      Chwasty dwuliścienne
      Chaber bławatek
      Fiołek polny
      Gwiazdnica pospolita
      Jasnoty
      Mak polny
      Maruna bezwonna
      Ostrożeń polny
      Przetaczniki
      Przytulia czepna
      Rumian polny
      Sporek polny
      Tasznik pospolity
      Tobołki polne
      Komosa biała
      Gorczyca polna
      Gwiazdnica pospolita
      Ostrożeń polny
      Przetaczniki
      Rdest powojowaty
      Rdest ptasi
      Szczaw polny
      Tobołki polne
      Chwasty jednoliścienne
      Miotła zbożowa
      Perz właściwy
      Chwastnica jednostronna
      Owies głuchy
      Perz właściwy
      Włośnica sina

      -----------------------



      Archeofit – gatunek rośliny obcego pochodzenia (antropofit), który przybył do nas z innych rejonów geograficznych w czasach wczesnohistorycznych lub przedhistorycznych i występuje wyłącznie w siedliskach synantropijnych.
      Zwykle za graniczną datę przyjmuje się początek ery nowożytnej (przełom XV/XVI wieku) lub konkretnie rok 1500 lub 1492 – odkrycie Ameryki, które zapoczątkowało wymianę gatunków między Starym Światem (Europa, Azja, Afryka) i Nowym Światem. Rośliny, które przybyły do nas później, zaliczane są do kenofitów.

      Pochodzenie archeofitów
      Do archeofitów należą np. liczne gatunki chwastów, których nasiona znaleziono w wykopaliskach archeologicznych. Zostały one przypadkowo przez ludzi zawleczone, albo też rozprzestrzeniły się samorzutnie za pomocą wiatru (anemochoria) czy zwierząt (zoochoria). Ciekawym sposobem rozsiewania się części archeofitów jest speirochoria. Część taksonów archeofitów ma pochodzenie antropogeniczne (archaeophyta anthropogena).
      Większość archeofitów występujących we florze Polski pochodzi z basenu Morza Śródziemnego. Zwykle rozprzestrzeniały się wraz z roślinami uprawnymi, a niektórym z nich udało się aklimatyzować w naturalnych siedliskach. Obecnie, w wyniku wprowadzenia skutecznych metod zwalczania chwastów, tym gatunkom, które występują wyłącznie na polach uprawnych (np. kąkol polny, miłek letni) grozi całkowite wyginięcie.
      Według badań prof. K. Rostańskiego z 1989 r. w Polsce było 141 gatunkow archeofitów, co stanowilo 4,8% ogólnej liczby gatunków roślin naczyniowych w naszej florze.

      Podział archeofitów

      • gatunki zawleczone (archaeophyta adventiva)
      • gatunki powstałe pod wpływem działalności człowieka (archaeophyta anthropogena)
      • gatunki, które zdołały przetrwać wyłącznie na siedliskach antropogenicznych (archaeophyta resistentia)

       

      Lista archeofitów flory Polski


      (Wykaz obejmuje większość gatunków roślin naczyniowych we florze Polski, jednak nie jest to pełna lista, gdyż nieujęte są taksony występujące wyłącznie w górach (archeofitów wśród nich jest niewiele). Pominięto też drobniejsze taksony (podgatunki i odmiany) oraz gatunki, co do pochodzenia których istnieją wątpliwości).




      Spis roślin z kategorii Gatunki inwazyjne 
      (163 gatunki)

      A

      B





        



      C



       

        D

        E

        F

        G

        I

        J


        K



         











          L


          Ł

          M

          N

          O



          P

           

            

          R







           





          S



          Ś

          T

            



          U

          W



          Z



          Ż

           


            8 komentarzy:

            1. U mnie pełno tego na ogrodzie:P ten blog to istna kopalnia wiedzy dla przyrodników:)

              OdpowiedzUsuń
            2. .. kapitalny 'artykuł' : ) ! ! !

              OdpowiedzUsuń
            3. Kobieto!!! wykonałaś kawał dobrej roboty!!! Jestem pełna podziwu dla Ciebie. Dzięki temu przestałyśmy z siostrą traktować zioła jak chwasty....... Toż to skarby ogromne!!!!!Tylko się cieszyć. Dziękuję za ten blog. Jesteś wspaniała........

              OdpowiedzUsuń
              Odpowiedzi
              1. Jeśli kogoś przekonałam do zielska i chwastów (bo to przecież człowiek - rolnik, ogrodnik zadecydował które rośliny są "be"), to bardzo się cieszę. Pozdrawiam i zapraszam :-)

                Usuń
            4. Cudowny atlas. Też kocham "chwasty" i od lat zbieram na herbatki dobroczynne dla organizmu. Apteka na wyciągnięcie ręki. Cieszę się, że moja pasja ziołozbieractwa nie jest osamotniona. Całuski i mnóstwo pogody dla dobrych zbiorów.

              OdpowiedzUsuń
              Odpowiedzi
              1. Dziękuję, miło mi. Ja "zbieram" rośliny głównie fotograficznie i bardzo mi żal, gdy przy tej okazji inne podepczę :-)

                Usuń