25 września 2015

Trzmielina pospolita


Wiosną sfotowałam dziwne kwiaty - małe, bladozielone, niezbyt urodziwe, ale liczne - na gałązkach nieznanych mi krzewów rosnących przy ścieżce prowadzącej do Zaczarowanego Lasu, tuż nieopodal suchodrzewu tatarskiego. Troszkę przypominały mi kwiaty przestępu dwupiennego, ale te były jeszcze mniejsze, sztywniejsze i jakby niedorobione  :-) . Zaglądałam do nich przez kilka dni, licząc na to, że bardziej się rozwiną, dojrzeją, ale... nic z tego - takie po prostu były.
Wkrótce o nich zapomniałam, zwłaszcza, że nijak nie potrafiłam zidentyfikować gatunku.
    Późnym latem, nad Dużym Stawem znalazłam krzewy (małe drzewka?), na których dojrzewały bladoróżowe (wówczas) owoce. Jak je opisać, by znaleźć ich zdjęcia (i nazwę) w wyszukiwarce?
Wymyśliłam - czterograniaste! I tak zidentyfikowałam trzmielinę zwyczajną  :-) .

Trzmielina pospolita, trzmielina zwyczajna (Euonymus europaeus L.) - gatunek krzewu należący do rodziny dławiszowatych. Występuje w Europie i Azji, w Polsce dość pospolita na całym obszarze (gatunek rodzimy) - fot. 29 sierpnia
Trzmielina pospolita, trzmielina zwyczajna (Euonymus europaeus L.) - największą ozdobą krzewu są  dekoracyjne owoce i efektownie przebarwiające się, jesienne liście (fot. 9 września)
Trzmielina pospolita/zwyczajna (Euonymus europaeus L.) - jest jedną z najbardziej trujących roślin, posiada jednak także właściwości lecznicze (fot. 29 sierpnia)
Trzmielina pospolita/zwyczajna (Euonymus europaeus L.) - liście eliptyczne, ciemnozielone i lekko ząbkowane, zaostrzone, o klinowatej podstawie, o długości 3-9(10) cm. Ogonek liściowy krótki, na blaszce widoczne 5-6 nerwów bocznych (fot. 9 września)
Trzmielina pospolita/zwyczajna (Euonymus europaeus L.) - młode gałązki gładkie, oliwkowozielone, starsze czterokanciaste.
Trzmielina pospolita/zwyczajna (Euonymus europaeus L.) - jest cenną domieszką biocenotyczną w lesie, gdyż stanowi pokarm dla ptaków i owadów (fot. 9 września)
Trzmielina pospolita/zwyczajna (Euonymus europaeus L.) - zatrucie powoduje osłabienie, wymioty, biegunkę, dreszcze, konwulsje, zaburzenia w pracy serca, paraliż, a w końcu śmierć (13 września)
Trzmielina pospolita/zwyczajna (Euonymus europaeus L.) -  owocem jest czterograniasta jaskraworóżowa torebka, zawierająca 4 białe nasiona w pomarańczowej osnówce (fot. 13 września)
Trzmielina pospolita/zwyczajna (Euonymus europaeus L.) - owoce dojrzewają na przełomie września i października i wysypują się na zewnątrz z pękających torebek, które długo pozostają na krzewie (fot. 13 września)
Trzmielina pospolita/zwyczajna (Euonymus europaeus L.) to rozłożysty krzew o luźnej koronie, osiągający wysokość do 3(4) m. Rośnie na podłożu żyznym i wilgotnym (fot. 29 sierpnia)

Trzmielina pospolita bywa dość zmienna w wyglądzie, dlatego zdarzają się rośliny o pokroju nieco odmiennym od typowego, czyli rozłożystego krzewu. Czasem spotyka się krzewy tworzące formę płaczącą. Spotkałam też trzmieliny, które wyglądały jak małe drzewka (z pniem rozwidlającym się na wysokości kilkudziesięciu cm). Udało mi się jakoś do nich dostać i sfotografować korę.

Trzmielina pospolita/zwyczajna (Euonymus europaeus L.) - drewno jest twarde, bardzo gęste, ciężkie i trwałe, jednak osiąga tylko małe średnice. Szczególnie dobre do toczenia - wyrabiano z niego gwinty drewniane i kołowrotki do przędzenia.
Trzmielina pospolita/zwyczajna (Euonymus europaeus L.) - średnica tego pnia nie przekraczała kilku cm.
Trzmielina pospolita/zwyczajna (Euonymus europaeus L.) - pędy sztywne z czterema podłużnymi korkowymi listwami (to zdaje się te jasne pasy).
Trzmielina pospolita/zwyczajna (Euonymus europaeus L.) - owoce (fot. 19 września)

A oto przedziwne kwiaty trzmieliny. Odniosłam wrażenie, że Matka Natura wymyślając taki kształt kwiatów była w wielu dziecięcym  ;-) . W każdym razie, kształt kwiatów tłumaczy mi, skąd biorą się te czterograniaste owoce.

Trzmielina pospolita/zwyczajna (Euonymus europaeus L.) - kwiaty małe, drobne, jasnozielonkawe zebrane po kilka w pozorne baldaszki na szczytach gałązek.
Trzmielina pospolita/zwyczajna (Euonymus europaeus L.) - kwiaty pojawiają się w maju i tworzą na końcach sztywnych, długich ogonków, niewielkie baldachogrona. Zapylają je owady z rodziny muchówek (fot. 12 maja)
Trzmielina pospolita/zwyczajna (Euonymus europaeus L.) - drobne bladozielonkawe kwiaty mają czterodziałkowy kielich i koronę, 4 białe pręciki i zielony słupek (fot. 12 maja)

Trzmieliny, której kwiaty oraz pnie przedstawiłam wydały niezbyt dorodne owoce (drobniejsze, bledsze). Zapewne stało się tak z powodu suchszego podłoża i mniejszego nasłonecznienia. Trzmielina pospolita rzadko choruje, lecz niekiedy bywa atakowana przez larwy namiotówki trzmielinówki (Yponomeuta cagnagella), żywiące się jej liśćmi.


-----------------------------------


Trzmielina pospolita, trzmielina zwyczajna (Euonymus europaeus L.) - gatunek krzewu należący do rodziny dławiszowatych (Celastraceae). Występuje w Europie i Azji, w Polsce jest dość pospolity na całym obszarze.
Gatunek dość zmienny w wyglądzie, dlatego mogą się zdarzać rośliny o pokroju nieco odmiennym od typowego - czasem spotyka się trzmieliny rosnące jako niewielkie drzewa lub krzewy tworzące formę płaczącą.

Pokrój - rozłożysty krzew o luźnej koronie, osiągający wysokość do 3(4) m i podobną szerokość.

Pędy - młode gałązki gładkie, oliwkowozielonawe. Pączki z jasnymi dwubarwnymi łuskami, przylegając do pędów. Pędy sztywne, czterograniaste z czterema podłużnymi korkowymi listwami.

Liście - eliptyczne, ciemnozielone, zaostrzone, o klinowatej podstawie i piłkowanych brzegach, długości 3-9(10) cm. Ogonek liściowy krótki (ok. 0,5-1 cm), na blaszce widoczne 5-6 nerwów bocznych. Jesienią liście przebarwiają się efektownie na intensywne odcienie czerwieni i opadają.

Kwiaty - drobne, bladozielonawe, przedprątne, zebrane w pozorne baldaszki na szczytach gałązek. Mają kielich i koronę - czterodziałkowe, 4 pręciki i 1 słupek.
Kwitnie w maju, zapylana jest przez muchówki.

Owoc - czterograniasta jaskraworóżowa torebka, zawierająca 4 białe nasiona w pomarańczowej, mięsistej osnówce. Utrzymują się na krzewie jeszcze długo po opadnięciu liści. Są trujące.
Dojrzewają na przełomie września i października i wysypują się na zewnątrz z pękających torebek, które pozostają na krzewie jeszcze przez wiele tygodni (czasem nawet do późnej zimy).

Drewno - żółte, twarde, bardzo gęste, ciężkie i trwałe, jednak osiąga tylko małe średnice. Szczególnie dobre do toczenia - wyrabiano z niego gwinty drewniane i kołowrotki do przędzenia. Stanowi dobry surowiec na węgiel drzewny.

Z korzeni otrzymuje się gutaperkę (substancja pochodzenia naturalnego, pozyskiwana i wykorzystywana w podobny sposób jak kauczuk naturalny, z tą różnicą, że gutaperka jest mniej elastyczna). 

Roślina wieloletnia, nanofanerofit. Gatunek krajowy całkowicie odporny na mróz i choroby.

Siedliska - lasy i zarośla na całym niżu i w niższych położeniach górskich.   

Roślina silnie trująca - wszystkie części rośliny, ale przede wszystkim owoce zawierają glikozydy: ewobiozyd, ewomonozyd i ewonozyd. Zatrucie trzmieliną zwyczajną powoduje osłabienie, wymioty, biegunkę, dreszcze, konwulsje, zaburzenia w pracy serca, paraliż, a w końcu śmierć. Za śmiertelną dla dorosłego człowieka dawkę uważa się spożycie 35 owoców.

Roślina lecznicza - owoc trzmieliny zawiera alkohole cukrowe (dulcytol), garbniki, flawonoidy (kemferol, zeaksantyna), alkaloidy (frangulanina, frangufolina), kardenolidy (evonosid), kwasy organiczne, witaminy (P, C, A, B1), saponiny triterpenowe.
Syrop z owoców trzmieliny pobudza wydzielanie żółci, moczu i potu, a wraz z nimi szkodliwych produktów przemiany materii. Wzmacnia i uszczelnia naczynia krwionośne. Posiada właściwości antyseptyczne w przewodzie pokarmowym. Reguluje pasaż treści pokarmowej, zapobiega zaparciu i atonii jelit. Działa przeciwwzdęciowo i wiatropędnie. Poprawia samopoczucie. Pobudza krążenie krwi na obwodzie, usprawnia krążenie wieńcowe. Wzmacnia siłę skurczu mięśnia sercowego. Znakomity do herbaty z miodem przy przeziębieniu, grypie i kaszlu. Wspomaga proces odchudzania, zapobiegając zaparciom i obrzękom oraz kumulacji chlorku sodu i toksyn w ustroju po rozpadzie tkanki tłuszczowej.
Owoce trzmieliny w dawkach leczniczych działają przeczyszczająco i silnie żółciopędnie. Trzmielina zastępuje kruszynę i szakłak, przy czym nie powoduje bolesnych dolegliwości przy przeczyszczeniu. Wywary z liści i gałązek trzmieliny lub z samej kory zastosowane zewnętrznie działają silnie antyseptycznie, przeciwroztoczowo i owadobójczo.
Wyciągi wodne z liści podane doustnie wpływają rozwalniająco, przeciwpasożytniczo i żółciopędnie.
W większych dawkach roślina wywołuje zatrucie.    
Więcej informacji i jak zrobić syrop - zobacz źródło 1 i źródło 2

Czasami jest uprawiana jako roślina ozdobna. Odmiany trzmieliny:
  • 'Red Cascade' - o dużych owocach, jej liście jesienią efektownie wybarwiają się na jaskrawe czerwone lub żółte odcienie
  • 'Brilliant' - o szeroko kolumnowym dość gęstym pokroju, liście jesienią przebarwiające się na intensywnie czerwony kolor
  • 'Albus' - okrywa owoców kremowobiała ładnie kontrastująca z pomarańczowymi osnówkami.

Wymagania glebowe - najlepsza jest ziemia zasobna w wapń, lekko wilgotna, ale trzmielina dobrze rośnie na prawie każdej glebie, na stanowiskach słonecznych lub płócienistych. Roślina tolerancyjna na odczyn pH podłoża. Obficie owocują tylko egzemplarze rosnące na stanowiskach słonecznych.

Rozmnażanie - z nasion wysiewanych zaraz po ich dojrzeniu, odmiany - wczesnym latem z sadzonek zielnych.

Cięcie - dobrze znosi przycinanie, ale wystarczy usuwanie słabych niewłaściwie rosnących lub chorych pędów.

Podlewanie i nawożenie - zasilanie kompostem. Jest wytrzymała na okresowe susze jak i zalewanie.

Zastosowanie - polecana do tworzenia grup krzewów lub sadzona pojedynczo dla przebarwiających się liści i efektownych owoców. Nadaje się na żywopłoty.


źródło 1, źródło 2, źródło 3,


.70.14.


trzmielina pospolita, trzmielina zwyczajna, Euonymus europaeus, trzmielina właściwości lecznicze, trzmielina pospolita zastosowanie lecznicze, trzmielina pospolita zdjęcia opis, trzmielina zwyczajna opis zdjęcia, Euonymus europaeus zdjęcia informacje, trzmielina pospolita wygląd owoce, trzmielina zwyczajna owoce zdjęcia, Euonymus europaeus owoce kwiaty, trzmielina pospolita chwile zachwycone, trzmielina zwyczajna chwile zachwycone, Euonymus europaeus chwile zachwycone,

16 komentarzy:

  1. Trzmielina. Muszę zapamiętać. Mam wrażenie, iż widziałem te kanciaste torebki - nie najładniejsze, ale przecież oryginalne, niebanalne. A kwiaty faktycznie, jakieś takie… Może Naturze po prostu zabrakło już pomysłów?
    Z ciekawością obejrzałbym zdjęcia przebarwiających się liści. Kiedyś zasadziłem żywopłot ligustrowy, ale nie byłem zadowolony jego urodą, spróbowałbym sadzić trzmielinę, skoro liście ładnie się przebarwiają, a i te wymięte torebki są niebrzydkie.
    Zaciekawiła mnie informacja o cechach drewna. Skoro robiono z niego drewniane śruby, to zapewne drewno jest twardsze, czy mnie podatne na wyłamywanie się, na kruszenie, od drewna grabowego czy dębowego. W tak niepozornej roślince!

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Jeśli znajdziesz trzmielinę rosnącą w nasłonecznionym miejscu, na glebie żyznej i wilgotnej, wówczas jej owoce ciemnoróżowe będą dorodne i wręcz widoczne z daleka. A liście? Cóż, pomału liście wielu drzew i krzewów zaczynają się przebarwiać. Liczę na ładną pogodę - odwiedzę wówczas trzmieliny nad Dużym Stawem i, jeśli będzie co, to sfotografuję. Drewno rzeczywiście jest bardzo zwięzłe i twarde, ale przekrój pnia to zaledwie parę centymetrów, więc tylko na śruby i fajki się nadaje :-)

      Usuń
    2. Trzmielina dzisiaj kojarzy mi się z Trzmielową Doliną w Górach Kaczawskich. Kiedyś zobaczyłem na mapie jej nazwę i właśnie swoim mianem oczarowała mnie. Gdy poszedłem poznać ją, oczarowała po raz drugi i nadal to robi - byłem tam już wiele razy, a wczorajszy nie był ostatnim.
      Ach! Powiem Ci jeszcze, Aniko, że gdy robiłem zdjęcia dzwonkom, mocowałem się z aparatem klęcząc na kwiatkiem, w końcu wszedłem w menu i dłubałem w nim i dłubałem, poprzestawiałem, i chyba nawet coś mi z tego wyszło.

      Usuń
  2. Bardzo częsta no obrzeżach lasów. Pokrój małego drzewka osiąga gdy zmuszona jest rosnąć na terenach o gęstym podszycie.
    Świetna na widełki do procy ;).

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. W przypadku "moich" trzmielin jest nieco inaczej - pną się do góry jako smukłe drzewka w miejscach, gdzie zacieniają je inne, większe krzewy.

      Usuń
  3. Ja chyba jeszcze nie widziałem trzmieliny - bardzo piękna! Pozdrawiam! :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Może teraz ją spotkasz i rozpoznasz po charakterystycznych owocach? Pozdrawiam

      Usuń
  4. Ja na tę roślinę natknęłam się wiele lat temu w parku, wtedy jeszcze nie było tak rozbudowanego Internetu i jak to zawsze bywa przypadek sprawił, że dowiedziałam się co to jest. Znalazłam ją w książce o wyplataniu koszyków ;-). Pozdrawiam :-)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Oto dowód, że jak się szuka, to jakoś się znajdzie - prędzej czy późnej. Pozdrawiam

      Usuń
  5. Trzmielinę spotkałam kiedy byłam jeszcze dzieckiem, jako ciekawskie dziecko wszędzie mnie było pełno kiedy tato łowił ryby znalazłam ta przepiękną roślinę w formie dość sporego i okazałego drzewka nad rzeką. Tak wyszło że kilka owoców wrzuciłam do wody. Rybom bardzo smakowało. :D

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dobrze, że ich nie zjadłaś! A o rybach powiadają, że zjedzą wszystko. Ciekawe czy miały później... niestrawność? Pozdrawiam :-)

      Usuń
  6. Miałem zapamiętać i zapomniałem. Dopiero po mozolnych poszukiwaniach trafiłem tutaj ponownie. Teraz, gdy niedawno widziałem drzewka trzmieliny i szukałem jej nazwy, mam nadzieję na zapamiętanie.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Mam podobne problemy, gdy próbuję spamiętać rośliny spotkane w Botaniku. Czasem pomaga utworzenie jakiegoś ciągu skojarzeń, np. trzmielina - trzmiel -Rimski-Korsakow.

      Usuń
  7. Ha! Ponieważ trzmielina zachwyca uroda dopiero późna jesienią, nigdy nie zwróciłam uwagi na to, jak wygląda wiosną! Będę musiała się jej przyjrzeć!

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. A mnie z kolei, ciągle nie po drodze z trzmieliną w jesiennej szacie...

      Usuń