28 września 2013

Ślaz dziki

Ślaz dziki, ślaz leśny (Malva sylvestris L.) z r. ślazowatych

Ślaz dziki, zwany także leśnym, w postaci sporej kępy rośnie na skraju trawnika wzdłuż ścieżki rowerowej (Na Drugim Końcu Miasta), którą dość regularnie przemierzam pieszo. Pierwszy raz widziałam go chyba w lipcu, niestety nie miałam jeszcze zwyczaju, by zawsze i wszędzie nosić ze sobą aparat, więc zdjęć nie zrobiłam. Może i dobrze, bo na ówczesnym etapie edukacji botanicznej wzięłabym go za jakiegoś bodziszka. Dlaczego? Akurat sporo czytałam o różnych gatunkach, opisując bodziszka łąkowego i szukałam ewentualnej nazwy gatunkowej dla bodziszka albinosa. Gdy teraz patrzę na liście tej rośliny, pomponik pręcików, no i znam już ślaz zaniedbany - zupełnie nie pojmuję, skąd wzięło mi się skojarzenie z "jakimś" bodziszkiem.
Gdy tydzień później znów szłam wzdłuż trawnika, po ozdobnych liściach i kwiatach nie było śladu - trawnik został doszczętnie skoszony! Byłam wielce zdegustowana tym faktem. Bo co urokliwego jest z nudnych zielonych trawnikach?! Na czym przechodzień ma zawiesić oko, a amator fotografii (przyrody wciąż nieujarzmionej) wyostrzyć kadr?
Czy kosiarz nie widział pięknych różowych kwiatków i dorodnych (wówczas) liści? Mógł przecież oszczędzić tę ozdobną kępę, która wyrosła bez udziału ludzkiej ręki, czyż nie? Trochę szacunku dla wysiłków Matki Natury! Żałuję, że panuje u nas moda na wygolone trawniki, na których nic, poza trawą, nie ma prawa rosnąć. Z kolei, ile nakładów i pielęgnacji wymagają kwiaty sadzone na klombach... eh. Ciągnąc temat koszenia, zastanawia mnie jedno - gdy wiosną trawa zażółci się mnóstwem kwiatów mniszka, dlaczego wszyscy zarządcy zieleni czekają aż te przekwitną, wytworzą i rozsieją nasiona i dopiero wówczas zlecają koszenie... dmuchawców. Niepojęte!
     Ale oto kilka dni temu znów ujrzałam intensywnie różowe kwiatki. Część liści już zżółkła, ale to nic - cieszyłam się, że mogę je sfotografować. Jeden rzut oka na pomponik, no i te liście - wcale niebodziszkowate i już wiedziałam, że fotografuję kolejny gatunek ślazu.
Prawda, że bardziej okazały niż ślaz zaniedbany?
A konkretnie jaki gatunek? Metodycznie przepytany woojek Google wszystko mi wyśpiewał :-)

Ślaz dziki (Malva sylvestris L.), czasami nazywany także ślazem leśnym z rodziny ślazowatych (Malvaceae). Inne nazwy ludowe: ślazik, ślazówka, malwa dzika, guziczkowe ziele, ślaz zajęczy, kędzierzawiec.
Ślaz dziki (Malva sylvestris L.) z r. ślazowatych - kwiaty 5-płatkowe (płatki głęboko wycięte, u nasady orzęsione - różowofioletowe, purpurowo-fioletowe lub czarnofioletowe o długości od 1,5 do 3 cm, z widocznymi na powierzchni płatków trzema ciemniejszymi prążkami). Słupek wielokrotny z licznymi szyjkami.
Ślaz dziki, zwany też leśnym (Malva sylvestris L.) z r. ślazowatych kwitnie od maja do października. Surowcem zielarskim są kwiaty zawierające śluz, który przechodzi do wyciągów wodnych i powleka błony śluzowe jamy ustnej, gardła i krtani,  łagodzi kaszel, ułatwia odkrztuszanie i zmniejsza stan zapalny.
Ślaz dziki, zwany też leśnym (Malva sylvestris L.) z r. ślazowatych ma liście ogonkowe w zarysie nerkowate lub okrągławo sercowate, ku górze coraz wyraźniej 3,5,7-dłoniastoklapowane, karbowane, owłosione z płytko karbowanymi lub piłkowanymi brzegami, obustronnie dość gęsto owłosione.
Ślaz dziki, ślaz leśny (Malva sylvestris L.) jest rośliną wskaźnikową piaszczystych gleb. Lubi gleby średnie i lżejsze niekwaśne, za to nie znosi gleb mokrych.
Owoce ślazu dzikiego - rozłupnia składająca się od 9 do 11 jednonasiennych rozłupek o zaokrąglonych brzegach.

Dwa lata później...
Jak miło, że kępa ślazu dzikiego nadal rośnie w tym samym miejscu :-)

Ślaz dziki, ślaz leśny (Malva sylvestris L.) - fot. 23 lipca 2015

Ślaz dziki, ślaz leśny (Malva sylvestris L.)

Przy ścieżce prowadzącej do Zaczarowanego Lasu, na skraju pola, znalazłam piękny okaz ślazu o bardzo dużych kwiatach i łodydze wysokiej na niemal 40 cm. Myślę, że to także ślaz dziki.

Ślaz dziki, ślaz leśny (Malva sylvestris L.)
Ślaz dziki, ślaz leśny (Malva sylvestris L.) - fot. 16 lipca 2015
Ślaz dziki, ślaz leśny (Malva sylvestris L.)



----------------------------


Ślaz dziki (Malva sylvestris L.), czasami nazywany także ślazem leśnym – gatunek rośliny należący do rodziny ślazowatych (Malvaceae). W gwarach ludowych ślaz dziki nazywany jest: ślazik, ślazówka, malwa dzika, guziczkowe ziele, ślaz zajęczy, kędzierzawiec.
Jest szeroko rozprzestrzeniony. Rodzime obszary jego występowania to Europa, duża część Azji, Afryka Północna. Rozprzestrzenił się także na Azorach i gdzieniegdzie poza obszarem swojego rodzimego występowania. W wielu krajach jest uprawiany.
W Polsce występuje pospolicie na całym niżu i w niższych partiach gór. Rośnie często w miejscach nasłonecznionych, w rowach i przy drogach. Nie podlega ochronie.

Łodyga - szorstko owłosiona, pokładająca lub wzniesiona, u dołu drewniejąca, w górze odstająco gałęzista, o długości od 20 do 120 cm.

Liście - w nasadzie ogonkowe, w zarysie nerkowate lub okrągławo sercowate, ku górze coraz wyraźniej 3,5,7-dłoniastoklapowane, karbowane, owłosione z płytko karbowanymi lub piłkowanymi brzegami, obustronnie dość gęsto owłosione.

Kwiaty - na nierównych szypułkach, duże, o średnicy 3-6 cm, wyrastają w pachwinach liści górnych od 2 do 6 kwiatów. Pięciopłatkowa korona 3-4-krotnie dłuższa od kielicha. Płatki głęboko wycięte, u nasady orzęsione - różowofioletowe, purpurowo-fioletowe lub czarnofioletowe o długości od 1,5 do 3 cm, z widocznymi na powierzchni płatków trzema ciemniejszymi prążkami. Słupek wielokrotny z licznymi szyjkami.
Kwitnie od maja do października.

Owoc - Rozłupnia składająca się od 9 do 11 jednonasiennych rozłupek o zaokrąglonych brzegach. Szypułki owoców wzniesione, nieodgięte w dół.

Roślina dwuletnia lub rzadziej bylina, hemikryptofit. Kwiaty zapylane przez owady. Roślina miododajna.  Tworzy mieszańce z ślazem. drobnokwiatowym i ślazem zaniedbanym.

Siedlisko: przydroża, przychacia, zręby, przydroża, skraje lasów, w ogrodach jest chwastem. Roślina ruderalna. Jest rośliną wskaźnikową piaszczystych gleb. Lubi gleby średnie i lżejsze niekwaśne, nie znosi gleb mokrych.

Ślaz dziki - roślina lecznicza: 


Surowiec zielarski  - kwiat ślazu dzikiego (Flos Malvae sylvestris) o 5 dużych, promienistych, sercowato wciętych płatkach korony i charakterystycznym podwójnym kielichu, purpuroworóżowy z ciemniejszymi żyłkami, osadzony po kilka w kątach liści. Jest surowcem śluzowym. Zawartość śluzu wynosi 0,5-6%. Kwiaty zawierają ponadto glikozyd antocyjanowy: malwinę, kwasy organiczne i składniki mineralne.
Działanie
Surowiec ten jest używany jako środek osłaniający i zmiękczający zewnętrznie i wewnętrznie w stanach nieżytowych nosa i zapalnych dróg oddechowych. Zawarty w kwiatach śluz przechodzi do wyciągów wodnych i powleka błony śluzowe jamy ustnej, gardła i krtani, chroniąc je przed podrażnieniem, łagodzi również kaszel, przywraca ruch nabłonka rzęskowego, ułatwia odkrztuszanie i zmniejsza stan zapalny. Jest jednym z surowców roślinnych które mogą być stosowane u małych dzieci i niemowląt.
Dawkowanie
Napar z kwiatów ślazu dzikiego uzyskuje się poprzez naparzanie pod przykryciem przez 15 minut 1-2 łyżek surowca zalanych 350ml wrzątku. Po 15 minutach należy odcedzić napar. Pić po ⅛ szklanki 3 razy dziennie po jedzeniu w suchym kaszlu i chrypce. Napar można również stosować do płukania gardła oraz w postaci lewatyw u małych dzieci w nawykowych zaparciach. Napar taki nadaje się również do kąpieli niemowląt z atopowym zapaleniem skóry.
Zbiór i suszenie
Do celów leczniczych zbiera się od czerwca do sierpnia w okresie zakwitania świeżo rozwinięte kwiaty, zrywając je ręcznie bez szypułek i starając się nie zgniatać koron. Szybko suszy się rozłożone cienką warstwą w cieniu i przewiewie w celu zachowania pięknej niebieskofioletowej barwy.
Roślina jadalna
Dawniej spożywany był jako jarzyna. Z młodych liści i pędów ślazu sporządzano zupę ziołową, sałatkę i dodatki. Z suszonych liści robiono herbatę. Kwiaty dodawano do surówek.
Roślina ozdobna
Jest uprawiany jako roślina ozdobna. Nadaje się na rabaty kwiatowe w ogródkach, szczególnie naturalistycznych. Uprawiane kultywary mają kwiaty o barwie od białej przez niebieską do ciemnopurpurowej.
Uprawa
Jest uprawiany zwykle jako roślina dwuletnia, czasami bylina. Najlepiej rośnie na słonecznym stanowisku i na przepuszczalnym, niezbyt żyznym podłożu. Rozmnaża się przez nasiona lub sadzonki, zwykle w ogrodzie rozsiewa się sam. Po pierwszym kwitnieniu należy go nieco przyciąć. ]

ślaz dziki, Malva sylvestris, ślaz leśny, ślazowate, Malvaceae, ślazik, ślazówka, malwa dzika, guziczkowe ziele, ślaz zajęczy, kędzierzawiec, ślaz różowy, różowe kwiaty prążkowane 5 płatków,

6 komentarzy:

  1. Jego owocki jadałam w dzieciństwie całymi garściami, gdy były już duże. Duże tz. ok. 0,5 cm średnicy lub nieco większe :-DDD i równocześnie jeszcze zielone i miękkie :-) odpowiednio dojrzałe i duże zbieraliśmy i spożywaliśmy (raczej bez wiedzy rodziców), a potem się już nimi nie interesowaliśmy, wiec do dziś dnia nie wiem, jakie są dojrzałe owoce ślazu: może twarde? koloru może żółtego albo brązowego? Nie wiem.
    Owoce ślazu są smaczne i kompletnie nieszkodliwe, przynajmniej w niewielkiej ilości (takiej, jaką jest w stanie zebrać dziecko dla zaspokojenia własnych potrzeb: garść, może dwie.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Być może owoce zawierają coś, czego potrzebowałaś i intuicyjnie po nie sięgałaś :-) Pozdrawiam

      Usuń
    2. No właśnie... każda zabawa rozpoczynała się "obiadkiem z chlebka". Gromadnie dobieraliśmy sobie kępy najczęściej u nas spotykanego ślazu (dziki czy zaniedbany),z tym drugim było trudniej wydobyć "chlebki" i pałaszowaliśmy. Być może to jest zdrowe... dziś przypomniałam sobie dzieciństwo i też pałaszuję :)

      Usuń
  2. Piękne zdjęcia i ciekawy tekst :-)

    OdpowiedzUsuń